Nootropiki – jak wspomagają mózg, pamięć?

Czy wiesz, że sieć naczyń krwionośnych w Twoim mózgu mierzy aż 160 tysięcy kilometrów? Właśnie dzięki nim każda komórka nerwowa otrzymuje tlen i składniki odżywcze niezbędne do prawidłowej pracy. Ale co zrobić, kiedy transport i cała logistyka zawiedzie, koncentracja spadnie, energia też, a ważne informacje zaczną umykać z pamięci?

Chcesz poznać inteligentne wsparcie dla mózgu, które postawi całą logistykę z powrotem na nogi? Poznaj tzw. smart drugs!

Czym są nootropiki?

Termin „nootropik” wprowadził w latach 70. XX wieku rumuński chemik Corneliu E. Giurgea. Zdefiniował on substancje, które wspierają funkcje poznawcze, poprawiają pamięć i koncentrację, a jednocześnie nie wywołują poważnych skutków ubocznych.

Od tamtej pory zainteresowanie tymi związkami stale rośnie, a wraz z nim rozwój badań nad ich skutecznością. Dziś „inteligentne substancje” znajdziemy zarówno w aptekach (jako leki na receptę), jak i w formie suplementów diety dostępnych bez recepty – często w postaci ekstraktów roślinnych.

Rodzaje nootropików: naturalne i syntetyczne

Substancje optymalizujące pracę umysłu możemy podzielić na dwie główne grupy:

1. Naturalne – to ekstrakty roślinne i związki występujące w naturze, które od wieków stosowano w medycynie ludowej. Do tej grupy należą m.in. bakopa drobnolistna, żeń-szeń, różeniec górski, miłorząb japoński czy L-teanina. Są cenione za wysokie bezpieczeństwo stosowania i łagodne, ale długotrwałe działanie.

2. Syntetyczne – stworzone w laboratoriach związki chemiczne, takie jak piracetam, modafinil czy winpocetyna. Mają silniejsze działanie, często stosowane są w leczeniu zaburzeń neurologicznych [1] (np. choroby Alzheimera, demencji, narkolepsji, ADHD [2]), ale dostępne są wyłącznie na receptę.

Podsumowując: naturalne suplementy nootropowe działają łagodniej, są bezpieczne do codziennego stosowania i można je kupić bez recepty, a warianty syntetyczne wykazują znacznie silniejsze działanie i trzeba przyjmować je pod ścisłym nadzorem lekarza.

Jak działają nootropiki na pracę mózgu?

Mózg to organ o niesamowitej złożoności – pracuje nieustannie, zużywając ogromne pokłady energii. Aby działał sprawnie, potrzebuje dobrze funkcjonującej sieci naczyń krwionośnych, odpowiedniego poziomu neuroprzekaźników i ochrony przed czynnikami uszkadzającymi komórki.

„Inteligentne substancje” wspierają mózg na kilka sposobów:

• regulują poziom neuroprzekaźników (dopaminy, serotoniny, acetylocholiny), a to wpływa na lepszą pamięć, nastrój i koncentrację,

• zwiększają ukrwienie mózgu, poprawiając dostarczanie tlenu i składników odżywczych [3],

• działają neuroprotekcyjnie, chroniąc neurony przed wolnymi rodnikami i stresem oksydacyjnym,

• wspierają plastyczność mózgu, czyli zdolność tworzenia nowych połączeń nerwowych, kluczową dla procesu uczenia się.

Nootropiki na pamięć i koncentrację

Najczęściej sięgają po nie osoby, które chcą poprawić pamięć i zdolność skupienia uwagi. Są to suplementy cenione przez studentów, osoby przygotowujące się do egzaminów czy specjalistów pracujących nierzadko pod presją czasu.

Działanie środków nootropowych w tym zakresie polega głównie na:

• wspieraniu procesu zapamiętywania i odtwarzania informacji,

• wydłużeniu czasu koncentracji,

• redukcji rozproszenia uwagi,

• zwiększeniu odporności na zmęczenie psychiczne.

Wpływ nootropików na pamięć

Pamięć to nie tylko zdolność do zapamiętywania, ale też przechowywania i odtwarzania informacji. Nootropiki wspierają wszystkie te procesy. Na pamięć najczęściej wybierane są ekstrakty z bakopy drobnolistnej oraz miłorzębu japońskiego.

Osoby stosujące „smart drugs” często zauważają, że szybciej się uczą, łatwiej zapamiętują szczegóły i rzadziej mają „pustkę w głowie”.

Zwiększenie koncentracji dzięki nootropikom

Koncentracja to umiejętność skupienia uwagi na jednym zadaniu – niezwykle cenna szczególnie teraz, w świecie przeładowanym bodźcami. Szczególnie korzystne dla zdolności utrzymywania uwagi są L-teanina i ekstrakt z różeńca górskiego.

Na co wpływają popularne nootropy?

• Bakopa drobnolistna (Bacopa monnieri) – zwiększa aktywność hipokampu, dzięki czemu poprawia pamięć długotrwałą i ułatwia przyswajanie nowych informacji.
  
  
• Miłorząb japoński (Ginkgo biloba) – poprawia ukrwienie mózgu, co wspiera pamięć krótkotrwałą i przyspiesza kojarzenie faktów.
  
  
• Soplówka jeżowata (Hericium erinaceus) – działa regeneracyjnie, stymuluje neurogenezę i długofalowo wspiera procesy uczenia się oraz konsolidację pamięci.
  
  
• L-teanina w połączeniu z kofeiną – ten duet szybko pobudza, ale jednocześnie redukuje stres (daje stan „spokojnej czujności”), ułatwiając skupienie na zadaniu niemal natychmiast po spożyciu.
  
  
• NALT (N-acetylo-L-tyrozyna) – skraca czas reakcji, stabilizuje emocje i zwiększa koncentrację nawet w warunkach niedoboru snu.

Czy nootropiki są bezpieczne?

W przypadku naturalnych suplementów odpowiedź brzmi: tak, o ile stosuje się je zgodnie z zaleceniami. Ekstrakty roślinne, witaminy czy aminokwasy zazwyczaj mają wysoki profil bezpieczeństwa i nie wywołują poważnych skutków ubocznych.

Nieco inaczej wygląda sytuacja w przypadku preparatów syntetycznych – te stosowane są głównie w leczeniu zaburzeń neurologicznych i powinny być przyjmowane wyłącznie pod kontrolą lekarza. Mogą one bowiem powodować działania niepożądane, takie jak bezsenność, bóle głowy czy nadmierne pobudzenie. Artykuł „Stymulanty jako leki nootropowe w społeczności studenckiej” opublikowany w czasopiśmie Sztuka Leczenia wyraźnie wskazuje, że zażywanie takich substancji przez osoby zdrowe może przynieść skutki odwrotne do zamierzonych [4].

Dlatego tak ważne jest, aby sięgać po sprawdzone substancje i nie traktować ich jako cudownego środka na wszystkie problemy.

Brain Power — formuła nootropowa

Określenie „inteligentne suplementy” nie jest przypadkowe – pozwalają one lepiej wykorzystywać nasz naturalny potencjał. Stymulują percepcję, pomagają budować odporność na stres i ułatwiają radzenie sobie z wyzwaniami dnia codziennego.

Chcesz poprawić swoją produktywność, ale nie wiesz, który suplement będzie dla Ciebie odpowiedni? Sięgnij po Brain Power!

W składzie znajdziesz synergicznie działające substancje o naukowo udowodnionych mechanizmach, m.in.:

• N-acetylo-L-tyrozynę (NALT) – aminokwas o wysokiej biodostępności, potrzebny do syntezy dopaminy, adrenaliny i noradrenaliny, czyli neurotransmiterów odpowiedzialnych za motywację i sprawne działanie pod presją.

• Ekstrakt z różeńca górskiego – cenny adaptogen, który tonizuje układ nerwowy, pomaga utrzymać kortyzol w ryzach i ułatwia funkcjonowanie w warunkach stresowych.

• L-teaninę – aminokwas z liści Camellia sinensis, który koi układ nerwowy, neutralizuje rozdrażnienie wywołane przez nadmiar kofeiny, ma pozytywny wpływ na jakość snu i poprawia zdolność skupienia.

• Bakopę drobnolistną – zawarte w niej bakozydy mają silne działanie antyoksydacyjne, chronią neurony przed uszkodzeniem i mogą spowolnić procesy starzenia się mózgu.

• Soplówkę jeżowatą – hericenony i erinacyny z tego niezwykłego grzyba stymulują organizm do produkcji czynnika wzrostu nerwów (NGF), dzięki czemu tkanka nerwowa może skutecznie się regenerować.

Suplementy są wsparciem, a nie substytutem zdrowego stylu życia. Regularny sen, aktywność fizyczna, zdrowa dieta i nawodnienie to fundamenty zdrowego i sprawnego umysłu.

Słowniczek pojęć:

• Nootropy / nootropiki / smart drugs – substancje (naturalne lub syntetyczne) poprawiające funkcjonowanie układu nerwowego, zwiększające możliwości poznawcze człowieka.
  
  
• Corneliu E. Giurgea – urodzony w Bukareszcie chemik, psycholog i wykładowca akademicki, który w 1964 r. zsyntezował piracetam; ojciec terminu „nootropik”.
  
  
• Dopamina – neuroprzekaźnik, pochodna tyrozyny, której wydzielanie wzmaga się w odpowiedzi na wykonywanie czynności sprawiających nam przyjemność; odpowiada m.in. za układ nagrody i motywację.
  
  
• Serotonina – neuroprzekaźnik potocznie nazywany „hormonem szczęścia”, który reguluje m.in. nastrój, sen oraz procesy pamięciowe.
  
  
• Acetylocholina – neuroprzekaźnik, który odgrywa kluczową rolę w przywspółczulnym układzie nerwowym oraz w procesach zapamiętywania nowych informacji.

• Neuroprzekaźniki – substancje chemiczne, które umożliwiają komunikację pomiędzy neuronami oraz przekazywanie informacji z komórek nerwowych do komórek mięśniowych i gruczołowych.
  
  
• Plastyczność mózgu – zdolność tkanek układu nerwowego do modyfikowania i tworzenia nowych szlaków komunikacyjnych, która jest kluczowa dla procesów nauki oraz adaptacji do nowych warunków.
  
  
• Neuroprotekcja – ochrona tkanki nerwowej przed uszkodzeniem i przedwczesnym obumieraniem.
  
  
• Stres oksydacyjny i wolne rodniki – stres oksydacyjny to zaburzenie równowagi pomiędzy wolnymi rodnikami a antyoksydantami (na rzecz wolnych rodników), które prowadzi do degeneracji zdrowych komórek; wolne rodniki to niestabilne atomy/cząsteczki (w omawianym zagadnieniu chodzi konkretnie o tlen), mające niesparowane elektrony.
  
  
• Hipokamp – struktura w płacie skroniowym mózgu odpowiedzialna głównie za pamięć długotrwałą i orientację w przestrzeni.
  
  
• Piracetam – związek chemiczny należący do syntetycznych nootropów, pochodna GABA; lek usprawniający procesy poznawcze, stosowany w zaburzeniach funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego.
  
  
• Modafinil – lek z grupy syntetycznych „smart drugs”, stosowany głównie w zaburzeniach snu (znosi senność w ciągu dnia).
  
  
• Winpocetyna – lek zaliczany do nootropów; poprawia krążenie mózgowe, działa neuroprotekcyjnie i przeciwdrgawkowo.
  
  
• Neurogeneza – proces powstawania nowych komórek nerwowych.
  
  
• Zdolności kognitywne – pamięć, koncentracja, myślenie, percepcja i inne tego typu funkcje umysłowe, które pozwalają człowiekowi odbierać i przetwarzać informacje płynące z otoczenia.

Źródła:

1. W. Wilms i in., Nootropic drugs: Methylphenidate, modafinil and piracetam – Population use trends, occurrence in the environment, ecotoxicity and removal methods – A review, „Chemosphere” 2019, t. 233.

2. Jaha R., Kolak T., Helać H. i wsp., Smartdrugs: Mechanisms of Action and Ethical Issues. In: Badnjevic A, Gurbeta Pokvić L (eds) CMBEBIH 2021. Cham: Springer International Publishing, 2021, pp. 462–468, DOI:10.1007/978-3-030-73909-6_53.

3. N.A. Suliman i in., Establishing Natural Nootropics: Recent Molecular Enhancement Influenced by Natural Nootropic, Evidence-based complementary and alternative medicine : eCAM vol. 2016 (2016): 4391375. doi:10.1155/2016/4391375.

4. A. Grześkowiak i in., Stymulanty jako leki nootropowe w społeczności studenckiej, „Sztuka Leczenia” 2023, tom 38, nr 1.